Stalag XXI B/H Thure (1940–41)

Powstanie obozu w Turze wymusiła konieczność zwolnienia miejsca przez stalag w Szubinie dla założonego tam w sierpniu 1940 r. oflagu. Jesienią, względnie późnym latem 1940 r. rozpoczęto prace nad przygotowaniem w Turze odpowiedniej infrastruktury. Chociaż zakładano urządzenie miejsc dla 750 jeńców, do końca listopada powstały pomieszczenia dla 190. Ponadto gotowe były biura dla komendantury, a także zaplecze (sanitariaty, kuchnia ze stołówką, magazyny itp.).

Komendantem obozu został mjr Ruchn. Załoga wartownicza (bez personelu urzędniczego) liczyła zapewne (drogą analogii do pozostałych obozów jenieckich w regionie) nie więcej niż jedną kompanię żołnierzy któregoś z batalionów strzelców krajowych, jednostek złożonych ze starszych roczników Niemców.

Ostatecznie 3 grudnia 1940 r. dotychczasowy Stalag XXI B Schubin formalnie przeniesiono do Turu, tworząc Stalag XXI B/H Thure. Jego filią (Zweiglager) został obóz szubiński (Stalag XXI B/Z Schubin), większy, ponieważ to właśnie tam osadzonych było więcej jeńców. W samym Turze z początkiem 1941 r. było ich około 500. Nie ma pewności, czy przewidywana liczba jeńców (tj. około 600–700) kiedykolwiek w Turze była przetrzymywana. Najpóźniej w drugiej połowie 1941 r. ich liczba spadła do około 220.   Ostatecznie obóz zajął centralną część wsi (prace nad wznoszeniem dodatkowych obiektów i adaptacją już istniejących trwały jeszcze w 1941 r.). Ogrodzenie przybrało kształt nieforemnego pięcioboku; najdłuższy bok nie miał więcej niż 400 m. Teren wydzielono podwójnym, wysokim na 3 m, płotem z drutu kolczastego, pomiędzy którym wytyczono ścieżkę dla wartowników. Wzniesiono także dwie wieże strażnicze, usytuowane na przeciwległych krańcach obozu. Główna brama znajdowała się naprzeciw komendantury, którą ulokowano w budynku obecnie zajmowanym przez placówkę Poczty Polskiej.

Kwatery jenieckie powstały w dawnej mleczarni – największym we wsi masywnym budynku o stałej konstrukcji, który po pożarze stał pusty. W jednym z raportów została ona określona jako „wielkie dormitorium”. Ponadto sami jeńcy wybudowali kilka baraków ceglanych, podłączonych do sieci elektrycznej (Tur w okresie międzywojennym, jak i II wojny światowej nie został zelektryfikowany; prąd do pomieszczeń jenieckich czy dla obozowej administracji wytwarzały przytransportowane specjalnie w tym celu dwa agregaty prądotwórcze). Jeden z domów mieszkalnych został przebudowany i przeznaczony na izbę chorych. W innych urządzono m.in. obozową kantynę (rodzaj obozowego sklepu, w którym można było nabywać drobne przedmioty codziennego użytku), salę teatralną, gier oraz niewielką bibliotekę z czytelnią. Dzięki umieszczeniu na strychu jednego z obiektów cysterny na wodę, sanitariaty wyposażone były w bieżącą wodę. Jeńcy wykopali też na terenie obozu studnię głęboką na 50 m.

Oba obozy (tj. w Turze i Szubinie) w latach 1940–41 miały charakter jednostek brytyjskich. A to dlatego, że przebywali w nich praktycznie sami jeńcy brytyjscy, którzy dostali się do niewoli we Francji i Norwegii.

Dopiero jesienią 1941 r. na krótki czas pojawiło się kilkudziesięciu jeńców francuskich. Wcześniej, przez kilka miesięcy, w obozach przetrzymywanych było także kilku oficerów serbskich (mimo że formalnie oba obozy były stalagami, a więc przeznaczonymi dla szeregowców i podoficerów).

Stalag XXI B/H Thure istniał zaledwie niecały rok. 15 października 1941 r. jego dowództwo zostało wysłane na północny odcinek frontu wschodniego (obszar działalności Grupy Armii Północ – Heeresgruppe Nord). Tam, w miejscowości Tapa, na terenie obecnej Estonii, ostatecznie 28 kwietnia 1942 r. został przekształcony w stały Stalag 381 przeznaczony dla jeńców sowieckich.

Większość osadzonych pozostałych w Turze przeniesiono do Stalagu XXI D Posen lub do jego oddziałów roboczych. Od jesieni 1941 r. we wsi nie przebywali na stałe żadni jeńcy wojenni. Infrastrukturę po stalagu (przede wszystkim budynek dawnej mleczarni) wykorzystano na potrzeby utworzonej tu niewielkiej fabryki, w której produkowano łożyska dla przemysłu zbrojeniowego Rzeszy Niemieckiej. Umiejscowienie zakładu produkcyjnego w małej, rolniczej miejscowości, położonej jednak dogodnie pod względem komunikacyjnym, było jednym z efektów przenoszenia i jednocześnie rozdzielenia produkcji zbrojeniowej między wiele zakładów ulokowanych w mniejszych miejscowościach, w oczywisty sposób mniej zagrożonych atakami alianckiego lotnictwa bombowego niż duże ośrodki przemysłowe. Według zachowanej relacji, w zakładzie zatrudniono osadników niemieckich – volksdeutschów sprowadzonych do Okręgu Kraj Warty z terenów nad Morzem Czarnym (Schwarzmeerdeutsche). Osiedle domków wybudowanych dla osadników do dziś nazywane jest Berlinkiem.

Decyzja o likwidacji obozu była pochodną zmian zachodzących wówczas w całym XXI okręgu wojskowym, tj. tworzenia jednego dla całego regionu, głównego, stalagu, przy jednoczesnym pozostawieniu (rozbudowie) oflagów. Sytuacja ta była odmienna niż np. w sąsiednim XX okręgu wojskowym, gdzie najwyraźniej, ze względu na inną strukturę przemysłu, dominowały stalagi, a nie było żadnego oflagu.

W lipcu 1941 r. w całym XXI okręgu wojskowym przebywało około 20 000 jeńców, dwa miesiące później było ich najpewniej nie więcej niż około 5500–6000.


Koncert obozowej orkiestry, kwiecień 1941 / z prywatnej kolekcji Roberta Locka, syna kpr. Petera Locka znanego jako E.S. Lock M.M.


Próba orkiestry obozowej Stalagu XXI B/H Thure, 1941 / z prywatnej kolekcji Michaela i Sandry Colley i z prywatnej kolekcji Roberta Locka, syna kpr. Petera Locka znanego jako E.S. Lock M.M.


Obozowa orkiestra Stalagu XXI B/H Thure podczas prezentacji, 1941 / z prywatnej kolekcji Michaela i Sandry Colley


Apel jeniecki w obozie, 1941. Jeńcy podzieleni byli na trzy kompanie, które każdego dnia (rano i wieczorem) musiały stanąć do apelu na głównym placu obozowym. / z prywatnej kolekcji Martina Chewa, syna szeregowego Johna Dale’a Chewa


Sceny z przedstawień wystawianych przez obozowy zespół artystyczny, 1941 / z prywatnej kolekcji Michaela i Sandry Colley i z prywatnej kolekcji Roberta Locka, syna kpr. Petera Locka znanego jako E.S. Lock M.M.


Dzień Sportu zorganizowany w Stalau XXIB/H, 1941 / z prywatnej kolekcji Michaela i Sandry Colley


Transakcja w kantynie, 1941 / z prywatnej kolekcji Michaela i Sandry Colley


Grupa jeńców Stalagu XXI B/H Thure, w środku bombardier Edward James Bird, 1941. W tle budynek, w którym obecnie mieści się placówka Poczty Polskiej, a w latach 1940–41 funkcjonowała komendantura obozu / from the private collection of Michael and Sandra Colley


Jeńcy w obozowej izbie chorych, 1941 / z prywatnej kolekcji Roberta Locka, syna kpr. Petera Locka znanego jako E.S. Lock M.M.


Widok ogólny głównego placu obozowego; w tle barak wybudowany w 1941 r. przez jeńców z przeznaczeniem na kwatery. Znajduje się w centrum wsi po dziś dzień i nadal pełni funkcje mieszkalne / z archiwum Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża w Genewie (ICRC Archives (ARR) / 1941.09.16 / War 1939-1945. Thure. Stalag XXI B/H prisoners of war camp. Global view. / ICRC Photo Library V-P-HIST-02274-02) 

Informacja o wykorzystaniu plików Cookies i Polityka prywatności

Polityka prywatności


§ 1. Definicje pojęć użytych w Polityce prywatności

Fundacja – Polsko-Amerykańska Fundacja Upamiętnienia Obozów Jenieckich w Szubinie, adres siedziby ul. gen. Jarosława Dąbrowskiego 17 / 1 89-200 Szubin, Polska, KRS 0000780716

szubinpowcamps.org – wszystkie strony internetowe działające pod domeną szubinpowcamps.org stworzone i będące własnością Fundacji. Strony internetowe szubinpowcamps.org nie posiadają mechanizmów pozwalających za zakup jakichkolwiek towarów za pośrednictwem sieci Internet.

Polityka prywatności – niniejszy dokument, regulujący sposób przetwarzania danych osobowych.

Użytkownik – osoba korzystająca z Usług szubinpowcamps.org na warunkach określonych w Polityce prywatności.

Usługi – opisane poniżej usługi świadczone drogą elektroniczną przez Fundację za pośrednictwem szubinpowcamps.org.

Newsletter – usługa polegająca wysyłaniu nieodpłatnie na adres e-mail Użytkownika informacji dotyczących Usług i towarów prezentowanych w szubinpowcamps.org.

Dane osobowe – wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej.

Przetwarzanie danych osobowych – jakiekolwiek operacje wykonywane na danych osobowych, takie jak: zbieranie, utrwalanie, przechowywanie, opracowywanie, zmienianie, udostępnianie i usuwanie.

§ 2. Podstawa prawna

  1. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27.04.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych), zwane dalej RODO.
  1. art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. nr 144, poz. 1204 ze zm.)

§ 3. Postanowienia ogólne

Administratorem danych osobowych Użytkowników szubinpowcamps.org w rozumieniu przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27.04.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych), zwanego dalej RODO, jest Polsko-Amerykańska Fundacja Upamiętnienia Obozów Jenieckich w Szubinie, adres siedziby ul. gen. Jarosława Dąbrowskiego 17 / 1 89-200 Szubin, Polska, e-mail: office@szubinpowcamps.org, KRS 0000780716.

§ 4. Cele i podstawy prawne przetwarzania danych

  1. Obsługa zapytań kierowanych przez Użytkowników drogą elektroniczną w tym przy użyciu formularza kontaktowego zamieszczonego na szubinpowcamps.org.
  1. Prowadzenie marketingu bezpośredniego, w tym wysyłanie do Użytkowników drogą elektroniczną, informacji dotyczących Usług i towarów prezentowanych w szubinpowcamps.org.
  1. Realizacja obowiązku prowadzenia dokumentacji księgowej, wynikającego z przepisów podatkowych i przepisów o rachunkowości, w tym przekazywanie faktur osobom, których dane są przetwarzane.
  1. Prowadzenie analiz statystycznych w celu poprawy przez Fundację jakości świadczonych usług.
  1. Zapewnienie zasad rozliczalności (wykazanie spełnienia przez Administratora obowiązków wynikających z przepisów prawa).
  1. Ewentualne ustalenie i dochodzenia roszczeń lub obrony przed nimi.
  1. Podstawy prawne:
    • Art. 6 ust. 1 RODO,
    • Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, Dz.U. 1994 nr 121 poz. 591.

§ 5. Usługa newsletter

  1. Użytkownik może dobrowolnie wyrazić zgodę na otrzymywanie na wskazany przez siebie, należący do niego adres e-mail, informacji dotyczących Usług i towarów prezentowanych w szubinpowcamps.org, dalej: Newsletter.
  1. Udzielenie zgody na otrzymywanie Newslettera następuje poprzez wysłanie przez Użytkownika wiadomości e-mail do Administratora zawierającej wspomnianą zgodę.
  1. Otrzymywanie Newslettera jest bezpłatne, wysyłany jest on drogą elektroniczną w postaci wiadomości e-mail.
  1. Użytkownik może w każdej chwili zrezygnować z usługi Newslettera informując o tym Administratora lub postępując zgodnie z instrukcją dołączoną do każdej otrzymywanej tą drogą wiadomości e-mail

§ 6. Rodzaj przetwarzanych danych

  1. Administrator realizując cele zawarte w § 4. przetwarza następujące typy danych osobowych Użytkowników:
    • imię, nazwisko, nr. telefonu, adres e-mail, nr IP (usługa formularza kontaktowego i Newslettera),
    • imię, nazwisko, adres e-mail (prowadzenie marketingu bezpośredniego)
    • imię, nazwisko (prowadzenie analiz statystycznych),
    • imię, nazwisko, adres zamieszkania, NIP (prowadzenie dokumentacji księgowej).

§ 7. Dobrowolność podania danych

  1. Użytkownik dobrowolnie przekazuje Administratorowi swoje Dane osobowe. Przekazanie danych osobowych nie jest obowiązkiem ustawowym.
  1. Podanie danych może nie być dobrowolne, jeżeli podania danych wymagają przepisy prawa, których stosowanie jest niezbędne ze względów rachunkowych lub podatkowych.

§ 8. Uprawnienia Użytkownika

  1. Każdy Użytkownik ma prawo dostępu do swoich danych oraz prawo do ich sprostowania, usunięcia, przeniesienia oraz ograniczenia przetwarzania.
  2. Każdy Użytkownik ma prawo do wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
  3. Jeśli przetwarzanie danych osobowych odbywa się na podstawie zgody Użytkownika, ma on prawo do jej cofnięcia w dowolnym momencie, bez wpływu na zgodność z prawem do przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody uzyskanej przed jej cofnięciem.

§ 9. Przekazywanie danych

  1. Administrator może przekazywać dane Użytkowników zgodnie z obowiązującym prawem innym podmiotom, uczestniczącym w realizowaniu umów sprzedaży towarów, obsługą elektronicznych przelewów bankowych lub udostępniającym Administratorowi usługi hostingowe związane z działaniem szubinpowcamps.org.
  1. Odbiorcami danych o których mowa jest w § 9. pkt 1. mogą być:
    • banki obsługujące rachunki Fundacji,
    • firmy świadczące usługi księgowe,
    • firmy świadczące usługi pocztowe i kurierskie,
    • firmy świadczące usługi hostingowe.
  1. Dane Użytkowników nie będą przekazywane innym podmiotom niż tym opisanym w § 9. pkt 2.
  1. Dane Użytkowników nie będą przekazywane poza obszar Europejskiego Obszaru Gospodarczego (kraje Unii Europejskiej oraz Islandia, Norwegia i Liechtenstein).
  1. Administrator nie będzie stosował w odniesieniu do danych Użytkownika zautomatyzowanego przetwarzanie danych, w tym poprzez profilowanie.

§ 10. Postanowienia końcowe

  1. Niniejsza Polityka prywatności obowiązuje od 17 czerwca 2019 roku, jej postanowienia mogą ulec zmianie związku ze zmianami w przepisach prawa.
  2. Data ostatniej modyfikacji 17.06.2019 r.